دلایل لیکویید شدن: شش عادتی که تازه‌کارها را در فیوچرز می‌سوزاند

در یک دقیقه، ساعت ۰۰:۴۵ بامداد شنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۴ به وقت تهران، ۳.۲۱ میلیارد دلار پوزیشن اهرمی در بازار رمزارز به‌اجبار بسته شد (کوین‌گکو). فرمول لیکویید شدن برای همه‌ی آن پوزیشن‌ها یکی بود. آنچه آن‌ها را از بقیه جدا می‌کرد، نزدیکی‌شان به لبه در همان ساعت بود.

اگر بعد از یک لیکوییدیشن دنبال دلایل لیکویید شدن گشتید، بیشتر جواب‌ها فرمول را توضیح می‌دهند. اما پوزیشن را معمولاً تصمیم‌هایی درباره‌ی اهرم، حد ضرر، حالت مارجین و ساعت ورود به لبه می‌رسانند که پیش از سقوط گرفته شده‌اند.

دلایل لیکویید شدن از تصمیم‌های پیش از ورود شروع می‌شود

پوزیشن اهرمی وقتی بسته می‌شود که زیان، مارجین را تا مرز مارجین نگهداری بخورد. جزئیاتش را در سازوکار لیکویید شدن و محاسبه‌ی قیمت آن گفته‌ایم. چهار عادت اول این مرز را به قیمت فعلی نزدیک‌تر می‌کنند یا محافظ جلوی آن را برمی‌دارند. عادت پنجم احتمال رسیدن قیمت به آن را بالا می‌برد و ششمی بقیه را تکرار می‌کند.

شش عادتی که پوزیشن را به قیمت لیکویید می‌رساند

«با اهرم ۵۰ سود زودتر می‌رسد.» چند برد اول با اهرم بالا این حس را تقویت می‌کند، اما همان ضریب روی زیان هم می‌نشیند و لیکوییدیشن هم زودتر می‌رسد. با اهرم ۵۰، فاصله‌ی نقطه‌ی ورود تا قیمت لیکویید حدود ۱.۵٪ است، حدود یک‌دهم افت ۱۴.۵ درصدی بیت‌کوین در ۱۸ مهر ۱۴۰۴. عدد اهرم باید آخرین تصمیم باشد، بعد از جای حد ضرر و اندازه‌ی ریسک. روشش در اشتباهات رایج در انتخاب اهرم آمده.

خیلی‌ها حد ضرر نمی‌گذارند و می‌گویند خودشان حواسشان هست. بدون حد ضرر، قیمت لیکویید عملاً حد ضرر شماست، با این تفاوت که کل مارجین را می‌برد. با اهرم ۱۰ و حد ضرر ۳ درصدی، بدترین حالت از دست دادن حدود ۳۰٪ مارجین است و بدون حد ضرر، همه‌اش. حواس آدم در خواب، در جلسه و در قطعی اینترنت کار نمی‌کند، اما حد ضرر روی سرور صرافی می‌ماند و بدون شما اجرا می‌شود. بایننس در راهنمای کاهش احتمال لیکوییدیشن (به‌روزشده در ۱۲ دی ۱۴۰۴) حد ضرر را یکی از سه توصیه‌ی اصلی‌اش می‌گذارد. جای آن را راهنمای تعیین حد ضرر نشان می‌دهد.

«قیمت پایین‌تر رفت، میانگین گرفتم که زودتر به سود برسم.» میانگین گرفتن در ضرر قیمت ورود را پایین می‌آورد، اما حجم پوزیشن را بزرگ می‌کند و هر درصد افت بعدی را گران‌تر. در مثال همان راهنمای بایننس، لانگی ۱٬۰۰۰ تتری با اهرم ۲۰ در قیمت ۵۰٬۰۰۰ و ۵۰۰ تتر دارایی حساب، قیمت لیکویید ۲۵٬۱۰۰.۴۰ دارد. قیمت به ۴۵٬۰۰۰ می‌رسد، معامله‌گر ۱٬۰۰۰ تتر دیگر لانگ می‌گیرد و قیمت لیکویید به ۳۵٬۸۵۷.۶۷ بالا می‌آید. زیانی که کوچک بود، حالا کل حساب را تهدید می‌کند. اگر می‌خواهید پله‌ای وارد شوید، حجم کل و پله‌ها را پیش از ورود بنویسید و قیمت لیکویید را با حجم کامل حساب کنید.

بعضی‌ها همه‌ی حساب را کراس می‌گذارند تا هیچ پوزیشنی لیکویید نشود. مارجین کراس لیکوییدیشن را عقب می‌اندازد، چون پوزیشن زیان‌ده از دارایی کل حساب فیوچرز تغذیه می‌کند. اما وقتی برسد، همه را با هم می‌برد، از جمله پولی که برای پوزیشن‌های دیگر کنار گذاشته بودید. سه پوزیشن کراس روی آلت‌کوین‌هایی که با هم بالا و پایین می‌روند، در عمل یک شرط بزرگ است. جایگزین ساده این است که پوزیشن‌های پرریسک را ایزوله کنید و فقط بخشی از سرمایه را به حساب فیوچرز بیاورید. تفاوت دو حالت را در مقایسه‌ی مارجین ایزوله و کراس ببینید.

بعضی‌ها هم درست وقتی خبر می‌آید وارد می‌شوند، یا شب و آخر هفته معامله می‌کنند چون بازار باز است. لحظه‌ی خبر معمولاً پرنوسان و کم‌عمق است. سقوط ۱۸ مهر ۱۴۰۴ چند ساعت پس از پست تعرفه‌ای ترامپ، در شب جمعه آغاز شد و کوین‌گکو نقدشوندگی کم را از عوامل شدتش می‌داند. در دفتر سفارش کم‌عمق، یک فروش بزرگ قیمت را چند پله پایین می‌برد و حد ضرر هم با لغزش بیشتری اجرا می‌شود. اگر روی خبر معامله می‌کنید، حجم را کوچک‌تر و حد ضرر را از قبل ثبت کنید، یا صبر کنید تا اولین موج نوسان بگذرد.

شب و آخر هفته هم خلوت‌تر است. به داده‌ی کایکو که The Block در ۱۰ تیر ۱۴۰۳ منتشر کرد، سهم آخر هفته از حجم معاملات بیت‌کوین از ۲۸٪ در ۲۰۱۹ به ۱۶٪ در سال منتهی به آن گزارش رسیده بود و بازارسازها در بازار کم‌حجم تمایل کمتری به تأمین نقدشوندگی داشتند. معامله‌گر ایرانی یک محدودیت دیگر هم دارد. به گزارش زومیت، ۸ مهر ۱۴۰۵ بانک مرکزی معامله‌ی تتر در صرافی‌های داخلی را از ۹ شب تا ۹ صبح متوقف کرد. پوزیشنی که شب باز می‌ماند باید بدون کمک گرفتن از تومان دوام بیاورد. اهرم کمتر و حد ضرر ثبت‌شده روی سرور صرافی حداقل کاری است که برایش می‌شود کرد.

«ضرر امروز را همین امروز با اهرم بیشتر جبران می‌کنم.» به این معامله‌ی انتقامی می‌گویند، پوزیشنی که برای پس گرفتن ضرر باز می‌شود و فرصت تازه‌ای پشتش نیست. کوال و شاموی در مقاله‌ای در ژورنال فایننس (بهمن ۱۳۸۳) معامله‌گران حرفه‌ای بورس کالای شیکاگو را بررسی کردند. در داده‌ی آن‌ها، کسانی که صبح ضرر کرده بودند حدود ۱۶٪ بیشتر از صبح‌سودکرده‌ها احتمال داشت بعدازظهر ریسکی بیش از میانگین بگیرند. سقف زیان روزانه‌ای که از پیش نوشته شده، مثلاً «بعد از دو ضرر پشت سر هم، امروز تمام است»، این چرخه را قطع می‌کند. ریشه‌ی روانی‌اش را در ترس و طمع در ترید بخوانید.

وقتی عادت‌ها روی هم جمع می‌شوند

با ۱٬۰۰۰ تتر در حساب فیوچرز و بیت‌کوین ۸۰٬۰۰۰ تتری، لانگی ۱۰٬۰۰۰ تتری در حالت کراس و بدون حد ضرر باز می‌کنید. کل حساب پشت پوزیشن است و با نرخ مارجین نگهداری ۰.۵٪، قیمت لیکویید حدود ۷۲٬۳۶۰ تتر می‌شود، ۹.۵٪ پایین‌تر.

قیمت به ۷۶٬۰۰۰ می‌رسد و ۵۰۰ تتر زیان دارید. به جای بستن، ۱۰٬۰۰۰ تتر دیگر لانگ می‌گیرید و میانگین ورود به حدود ۷۷٬۹۵۰ می‌رسد. قیمت لیکویید هم به حدود ۷۴٬۴۲۰ بالا می‌آید و فاصله‌اش از قیمت فعلی از ۴.۸٪ به ۲.۱٪ کم می‌شود.

حالا ساعت ۱۱ شب است، بازار خلوت است و از مسیر تومان هم تتری برای افزودن مارجین نمی‌رسد. یک افت ۲ درصدی شبانه کل ۱٬۰۰۰ تتر را می‌برد.

هیچ‌کدام از این تصمیم‌ها به‌تنهایی حساب را خالی نکرد. کنار هم، فاصله‌ی ۹.۵ درصدی تا لیکویید را به ۲.۱ درصد رساندند.

پیش از ثبت سفارش اهرمی از خودتان بپرسید

برای هر عادت یک سؤال هست و مرور هر شش سؤال پیش از هر سفارش کمتر از یک دقیقه وقت می‌گیرد. اگر جواب هر کدام روشن نیست، سفارش را ثبت نکنید.

• حد ضرر کجاست و آیا خیلی پیش از قیمت لیکویید فعال می‌شود؟
• اگر حد ضرر بخورد، چند درصد کل سرمایه را از دست می‌دهم؟
• اهرم را از روی فاصله‌ی حد ضرر حساب کرده‌ام یا عدد پیش‌فرض است؟
• این پوزیشن ایزوله است، یا اگر کراس است، بقیه‌ی حساب را به خطر می‌اندازد؟
• تا انتشار خبری بزرگ کمتر از یک ساعت مانده، یا شب و آخر هفته است؟
• امروز ضرری دارم که دنبال جبرانش هستم؟

جمع‌بندی

فرمول لیکوییدیشن را یک بار یاد می‌گیرید و عادت‌ها را باید هر روز کنترل کنید. شش سؤال بالا را کنار صفحه‌ی معامله بگذارید تا مدیریت ریسک از یک مفهوم کلی به چند جواب مشخص پیش از هر سفارش تبدیل شود. اگر امروز پوزیشن اهرمی باز دارید، همین حالا آن را با این شش سؤال بسنجید.

سؤالات متداول

چرا لیکوئید می‌شویم در حالی که قیمت بعداً برگشت؟

چون لیکوییدیشن به مسیر قیمت بستگی دارد. اگر قیمت مارک یک لحظه به قیمت لیکویید برسد، پوزیشن بسته شده و برگشت بعدی سودی به شما نمی‌رساند.

اهرم ۲ یا ۳ هم لیکویید می‌شود؟

بله، اما فاصله‌اش زیاد است. با اهرم ۳، قیمت باید حدود ۳۳٪ خلاف شما حرکت کند. با اهرم کم، اشتباهات رفتاری فرصت بیشتری برای اصلاح دارند.

میانگین گرفتن همیشه اشتباه است؟

در خرید اسپات بدون اهرم، خرید پله‌ای با برنامه‌ی از پیش نوشته می‌تواند منطقی باشد. اشتباه، اضافه کردن بی‌برنامه به پوزیشن اهرمی زیان‌ده است، چون قیمت لیکویید را به قیمت فعلی نزدیک می‌کند.

بعد از لیکویید شدن چه کنم؟

تا روز بعد معامله نکنید و پوزیشن را با همین شش عادت مرور کنید. اگر برنامه‌ی مکتوب ندارید، پیش از پوزیشن بعدی یک برنامه‌ی معاملاتی مکتوب بنویسید.

منابع

۱. چطور احتمال لیکویید شدن را کم کنیم — Binance، ۱۲ دی ۱۴۰۴ (۲ ژانویه‌ی ۲۰۲۶)

۲. ده اکتبر چه بود؟ رویداد لیکوییدیشن گسترده‌ی بازار رمزارز — CoinGecko، ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ (۶ فوریه‌ی ۲۰۲۶)

۳. کمترین سهم معاملات آخر هفته‌ی بیت‌کوین پس از تأیید صندوق‌های ETF به روایت کایکو — The Block، ۱۰ تیر ۱۴۰۳ (۳۰ ژوئن ۲۰۲۴)

۴. توقف معاملات شبانه‌ی تتر در صرافی‌های ایرانی — زومیت، ۸ مهر ۱۴۰۵

۵. آیا سوگیری‌های رفتاری بر قیمت‌ها اثر می‌گذارند؟ (کوال و شاموی) — ژورنال فایننس، نسخه‌ی مخزن دانشگاه بریگام یانگ، بهمن ۱۳۸۳ (فوریه‌ی ۲۰۰۵)