لیکویید شدن چیست؟ محاسبه‌ی قیمت لیکویید و راه دور ماندن از آن

جمعه‌شب ۱۸ مهر ۱۴۰۴ (۱۰ اکتبر ۲۰۲۵)، پس از آن‌که ترامپ تعرفه‌ی ۱۰۰ درصدی بر کالاهای چینی را اعلام کرد، بیت‌کوین از سقف ۱۲۲٬۵۷۴ دلاری همان روز تا ۱۰۴٬۷۸۲ دلار پایین آمد. به گزارش کوین‌گکو، در ۱۰ و ۱۱ اکتبر بیش از ۱۹ میلیارد دلار پوزیشن اهرمی به‌اجبار بسته شد و بیش از ۱.۶ میلیون حساب لیکویید شدند.

اگر فردای چنین شبی در گوشی نوشتید «لیکویید شدن چیست»، جوابش را باید در مارجین، اهرم، قیمت مارک و قیمت لیکویید پیدا کرد، چهار عددی که پیش از باز کردن پوزیشن روی صفحه‌ی سفارش دیده می‌شوند.

لیکویید شدن چیست و کی اتفاق می‌افتد؟

با اهرم ۱۰، پوزیشن ۱۰٬۰۰۰ تتری را با ۱٬۰۰۰ تتر از پول خودتان باز می‌کنید. این سهم شما مارجین است و زیان پوزیشن مستقیم از آن کم می‌شود. صرافی نمی‌گذارد این عدد به صفر برسد، چون بعد از صفر، زیان به گردن خودش می‌افتد. حساب سود و زیان با اهرم را در راهنمای اهرم در ترید گفته‌ایم.

مرز را مارجین نگهداری تعیین می‌کند، درصد کوچکی از ارزش پوزیشن که باید همیشه پشت آن بماند. بایننس در صفحه‌ی پروتکل‌های لیکوییدیشن (به‌روزشده در ۱۴ دی ۱۴۰۴) می‌نویسد پوزیشن وقتی لیکویید می‌شود که مارجین باقی‌مانده به زیر مارجین نگهداری برسد. صفحه‌ی صرافی این وضعیت را با نسبت مارجین نشان می‌دهد و رسیدن آن به ۱۰۰٪ همان لحظه‌ی لیکوییدیشن است. به گفته‌ی راهنمای محاسبه‌ی همین صرافی، نرخ مارجین نگهداری ثابت نیست و با بزرگ‌تر شدن پوزیشن پله‌پله بالا می‌رود.

برای این مقایسه، صرافی به جای آخرین قیمت معامله‌شده از قیمت مارک استفاده می‌کند. بایننس قیمت مارک را از قیمت چند صرافی اسپات و داده‌ی فاندینگ می‌سازد تا یک سفارش بزرگ یا دستکاری لحظه‌ای در یک دفتر سفارش، پوزیشن‌ها را بی‌دلیل نبندد. برای همین گاهی سایه‌ی کندل از قیمت لیکویید شما رد می‌شود و پوزیشن باز می‌ماند.

قیمت لیکویید را چطور حساب کنیم؟

فرمول کامل صرافی چند متغیر دارد، از جمله دارایی حساب، نرخ پله‌ای مارجین نگهداری، کارمزد و در حالت کراس، سود و زیان پوزیشن‌های دیگر. برای یک پوزیشن تنها در حالت ایزوله و بدون کارمزد، تقریب زیر کافی است.

قیمت لیکویید لانگ تقریباً برابر است با قیمت ورود × (۱ − ۱ ÷ اهرم) ÷ (۱ − نرخ مارجین نگهداری). برای شورت، همین عدد قیمت ورود × (۱ + ۱ ÷ اهرم) ÷ (۱ + نرخ مارجین نگهداری) است.

با این فرمول، اگر ۸ مهر ۱۴۰۵ با بیت‌کوین ۸۳٬۶۱۳ تتری (به داده‌ی کوین‌گکو) وارد شوید و نرخ مارجین نگهداری ۰.۵٪ باشد، قیمت لیکویید لانگ با اهرم ۱۰ حدود ۷۵٬۶۳۰ تتر است و شورت با همان اهرم حدود ۹۱٬۵۲۰ تتر. با اهرم ۵، لانگ تا حدود ۶۷٬۲۳۰ تتر دوام می‌آورد و با اهرم ۲۰ فقط تا حدود ۷۹٬۸۳۰.

افزودن مارجین در حالت ایزوله همین فرمول را با اهرم مؤثر کمتر اجرا می‌کند. اگر به همان لانگ ۱۰٬۰۰۰ تتری ۵۰۰ تتر مارجین اضافه کنید، اهرم مؤثر حدود ۶.۷ و قیمت لیکویید حدود ۷۱٬۴۳۰ تتر می‌شود. فاصله بیشتر شده، اما پول بیشتری هم در همان پوزیشن است.

قاعده‌ی سرانگشتی هم از همین فرمول درمی‌آید. فاصله‌ی درصدی تا لیکویید تقریباً ۱۰۰ تقسیم بر اهرم است، منهای نرخ مارجین نگهداری. اهرم ۱۰ حدود ۹.۵٪ جا می‌دهد، اهرم ۲۰ حدود ۴.۵٪ و اهرم ۵۰ حدود ۱.۵٪. این‌ها سقف فاصله‌اند و کارمزد و فاندینگ آن را کم می‌کنند.

در حالت کراس، کل دارایی حساب فیوچرز پشت همه‌ی پوزیشن‌هاست و قیمت لیکویید هر پوزیشن با سود و زیان بقیه جابه‌جا می‌شود. فرق دو حالت را در مقایسه‌ی مارجین ایزوله و کراس و اثر پرداخت‌های دوره‌ای را در راهنمای فاندینگ ریت ببینید. عدد نهایی را همیشه پیش از ثبت سفارش از صفحه‌ی سفارش صرافی بخوانید.

وقتی لیکویید می‌شوید چه چیزی از دست می‌رود؟

در حالت ایزوله، مارجینی را از دست می‌دهید که برای همان پوزیشن کنار گذاشته بودید. در مثال لانگ ۱۰٬۰۰۰ تتری با اهرم ۱۰، تقریباً همه‌ی ۱٬۰۰۰ تتر برای حرکتی کمتر از ۱۰٪ می‌رود. بایننس می‌گوید موتور لیکوییدیشن پوزیشن را می‌بندد و کارمزد تسویه‌ی لیکوییدیشن را از مارجین باقی‌مانده برمی‌دارد. اگر بعد از آن چیزی برگردد، ناچیز است. در حالت کراس، لیکوییدیشن دیرتر می‌رسد، اما وقتی برسد دارایی کل حساب فیوچرز را با خود می‌برد.

گاهی بازار آن‌قدر تند حرکت می‌کند که پوزیشن پایین‌تر از قیمت ورشکستگی بسته می‌شود، قیمتی که مارجین در آن به صفر می‌رسد. کسری را صندوق بیمه‌ی صرافی می‌پوشاند و اگر صندوق کافی نباشد، صرافی با کاهش خودکار اهرم (ADL) بخشی از پوزیشن‌های سودده‌ی طرف مقابل را می‌بندد. در این سازوکار، زیان شما به مارجین محدود می‌ماند.

لیکوییدیشن زنجیره‌ای در سقوط ۱۸ مهر ۱۴۰۴ چطور رخ داد؟

کوین‌گکو در تحلیل آن روز (به‌روزشده در ۱۷ بهمن ۱۴۰۴) می‌نویسد ۶.۹۳ میلیارد دلار از لیکوییدیشن‌ها فقط در ۴۰ دقیقه رخ داد، از ۲۰:۵۰ تا ۲۱:۳۰ به وقت جهانی، که در تهران ۰۰:۲۰ تا ۰۱:۰۰ بامداد شنبه ۱۹ مهر بود. در یک دقیقه، ساعت ۲۱:۱۵، ۳.۲۱ میلیارد دلار بسته شد.

سازوکار زنجیره‌ای است. لیکویید شدن هر لانگ یک سفارش فروش اجباری به بازار می‌فرستد. این فروش‌ها قیمت را پایین‌تر می‌برند و به قیمت لیکویید گروه بعدی می‌رسانند، و وقتی خریدار کم است، هر موج موج بعدی را می‌سازد. کوین‌گکو نقدشوندگی کم را از عوامل شدت سقوط می‌داند و می‌نویسد بایننس همان شب از «فشار سنگین روی سیستم‌ها»، خطای API و تأخیر واریزها خبر داد.

افت ۱۴.۵ درصدی بیت‌کوین از سقف تا کف آن روز، هر لانگی را که نزدیک سقف با اهرم حدود ۷ یا بیشتر باز شده بود به قیمت لیکویید می‌رساند. اهرم ۵ از همان نقطه حدود ۱۹.۵٪ فاصله داشت و آن شب را از سر می‌گذراند، هرچند با زیانی سنگین.

اگر قیمت لیکویید جلوتر از نقطه‌ی خروج منطقی‌تان است، اهرم زیادی گرفته‌اید.

برای جلوگیری از لیکویید شدن پیش از ورود چه کنیم؟

فاصله از قیمت لیکویید را اهرم و حجمی می‌سازند که پیش از ورود انتخاب می‌کنید. پیش از هر سفارش اهرمی این فهرست را مرور کنید.

• قیمت لیکویید را در صفحه‌ی سفارش ببینید و فاصله‌ی درصدی‌اش را از قیمت فعلی حساب کنید.
• حد ضرر را جایی بگذارید که خیلی پیش از قیمت لیکویید فعال شود.
• اهرم را از روی فاصله‌ی حد ضرر انتخاب کنید.
• برای پوزیشن‌های پرریسک مارجین ایزوله بگیرید تا یک اشتباه کل حساب را نبرد.
• اگر پوزیشن را چند روز نگه می‌دارید، فاندینگ و کارمزد را هم در حساب بیاورید.
• برای روزهایی که به صرافی دسترسی ندارید، از قبل تصمیم بگیرید.

جای حد ضرر را راهنمای تعیین حد ضرر نشان می‌دهد. عادت‌هایی که با وجود این فاصله‌ها باز هم تازه‌کارها را لیکویید می‌کند، مثل میانگین گرفتن در ضرر یا معامله‌ی انتقامی، موضوع دلایل رفتاری لیکویید شدن است.

جمع‌بندی

قیمت لیکویید از لحظه‌ی ثبت سفارش روی صفحه است. کسی که آن را پیش از ورود نگاه می‌کند و حد ضرر را جلوتر از آن می‌گذارد، در بدترین حالت با زیانی بیرون می‌آید که از قبل حسابش را کرده است. در سفارش بعدی، پیش از زدن دکمه، فاصله‌ی درصدی قیمت لیکویید تا قیمت فعلی را بنویسید و با فاصله‌ی حد ضرر مقایسه کنید.

سؤالات متداول

بعد از لیکویید شدن به صرافی بدهکار می‌شوم؟

در سازوکاری که بایننس شرح می‌دهد، نه. کسری پوزیشن ورشکسته را صندوق بیمه یا کاهش خودکار اهرم می‌پوشاند و زیان شما به مارجین آن پوزیشن، و در حالت کراس به دارایی حساب فیوچرز، محدود است.

چرا قیمت لیکویید من با ماشین‌حساب‌های آنلاین فرق دارد؟

صرافی نرخ پله‌ای مارجین نگهداری، کارمزد و در حالت کراس، سود و زیان پوزیشن‌های دیگر را هم وارد می‌کند. عدد صفحه‌ی سفارش صرافی مرجع است.

در معامله‌ی اسپات هم لیکوئید شدن وجود دارد؟

نه. در اسپات بدون وام، دارایی مال خودتان است و با افت قیمت فقط ارزشش کم می‌شود. لیکوییدیشن مخصوص معامله با پول قرضی یا اهرم است.

اضافه کردن مارجین قیمت لیکویید را دور می‌کند؟

در حالت ایزوله بله. اما اگر این کار جای پذیرفتن یک زیان را بگیرد، فقط زیان بزرگ‌تری را عقب می‌اندازد.

منابع

۱. پروتکل‌های لیکوییدیشن در فیوچرز بایننس — Binance، ۱۴ دی ۱۴۰۴ (۴ ژانویه‌ی ۲۰۲۶)

۲. محاسبه‌ی قیمت لیکویید در قراردادهای فیوچرز با تسویه‌ی تتری — Binance، ۱۰ دی ۱۴۰۴ (۳۱ دسامبر ۲۰۲۵)

۳. ده اکتبر چه بود؟ رویداد لیکوییدیشن گسترده‌ی بازار رمزارز — CoinGecko، ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ (۶ فوریه‌ی ۲۰۲۶)

۴. قیمت، نمودار و ارزش بازار بیت‌کوین — CoinGecko، ۸ مهر ۱۴۰۵ (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶)

۵. بازگشت اینترنت به ده‌ها میلیون ایرانی پس از سه ماه قطعی — The National، ۶ خرداد ۱۴۰۵ (۲۷ مه ۲۰۲۶)