معاملات مارجین چیست و چه فرقی با فیوچرز دارد؟

در فارسی وقتی کسی می‌گوید «مارجین می‌زنم»، ممکن است دو کار کاملاً متفاوت را در نظر داشته باشد. شاید قرارداد دائمی بیت‌کوین را با اهرم ۲۰ باز کرده و هیچ بیت‌کوینی ندارد. شاید هم ۲٬۰۰۰ تتر از صرافی قرض گرفته، با آن بیت‌کوین واقعی خریده و هر ساعت سود وام می‌پردازد.

هر دو حالت اهرم دارند، ولی فقط حالت دوم به معنای دقیق کلمه معاملات مارجین است. فرقشان تعیین می‌کند چه هزینه‌ای می‌پردازید، چه چیزی مال شماست و صرافی کی دارایی‌تان را به‌اجبار می‌فروشد.

مارجین ترید چیست؟

در معاملات مارجین بخشی از پولی که با آن خرید می‌کنید قرض است. فینرا، نهاد خودانتظامی کارگزاری‌های آمریکا، حساب مارجین را حسابی تعریف می‌کند که با آن از کارگزار پول قرض می‌گیرید تا اوراق بخرید، و کارگزار برای این پول سود می‌گیرد. دارایی‌های حساب وثیقه‌ی وام‌اند و همین وثیقه را مارجین می‌نامند.

این ابزار از رمزارزها قدیمی‌تر است. طبق همان صفحه‌ی فینرا، در بازار سهام آمریکا مقررات فدرال رزرو اجازه می‌دهد کارگزار تا ۵۰٪ قیمت خرید اولیه را قرض بدهد. سهم خود سرمایه‌گذار هم نباید از ۲۵٪ ارزش روز اوراق کمتر شود. اگر بشود، ممکن است مجبور شود پول یا اوراق بیشتری بگذارد.

در صرافی‌های رمزارز همین منطق روی بازار اسپات پیاده می‌شود. مثلاً با ۱٬۰۰۰ تتر سرمایه‌ی خودتان ۲٬۰۰۰ تتر دیگر قرض می‌گیرید و ۳٬۰۰۰ تتر بیت‌کوین می‌خرید. اهرم شما ۳ است و هر ۱٪ حرکت قیمت ۳٪ سرمایه‌ی خودتان را جابه‌جا می‌کند. بیت‌کوین خریده‌شده واقعاً در حساب شماست، اما تا وام را پس نداده‌اید وثیقه‌ی صرافی است.

برای فروش یا شورت مسیر برعکس است. خود رمزارز را قرض می‌گیرید، می‌فروشید و امیدوارید بعداً ارزان‌تر بخرید و پس بدهید. بدهی شما به همان رمزارز است، پس اگر قیمت بالا برود بدهی‌تان به تتر بزرگ‌تر می‌شود. حساب سود و زیان با اهرم در هر دو جهت همان است که در مقاله‌ی اهرم در ترید آمده است.

وام در معاملات مارجین و سود آن

وام هزینه دارد. بایننس در پرسش‌های متداول نظام سود پویای مارجین (به‌روزرسانی ۲۶ خرداد ۱۴۰۵) می‌نویسد سود وام ساده است، ساعتی گرفته می‌شود و از ضرب مبلغ وام در نرخ ساعتی و تعداد ساعت به دست می‌آید. از ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ سود ساعت اول به نسبت زمانی که گذشته حساب می‌شود و از آن به بعد برای هر ساعت کامل.

بایننس در مثالش نرخ ساعتی ۰.۰۰۰۴٪ را آورده است. با این نرخ، وام ۲٬۰۰۰ تتری ساعتی حدود ۰.۰۰۸ تتر سود دارد، روزی حدود ۰.۲ تتر و ماهی حدود ۶ تتر. در یک سال این می‌شود حدود ۷۰ تتر، ۷٪ سرمایه‌ی ۱٬۰۰۰ تتری خودتان، پیش از آن‌که قیمت تکان بخورد.

سود روی مبلغ قرضی حساب می‌شود ولی از سرمایه‌ی شما کم می‌شود. هرچه اهرم بالاتر باشد، سهمش از سرمایه‌تان بزرگ‌تر است. نرخ هم ثابت نیست و نظام بایننس آن را پویا تعریف کرده است. پیش از قرض گرفتن، نرخ همان لحظه را ببینید و فرض نکنید ماه بعد هم همان است.

سطح مارجین و مارجین کال

عددی که صرافی در حساب مارجین زیر نظر دارد سطح مارجین است. بایننس در صفحه‌ی سطح مارجین و کنترل ریسک (به‌روزرسانی ۶ مهر ۱۴۰۵) آن را ارزش وثیقه تقسیم بر مجموع بدهی و سود پرداخت‌نشده تعریف می‌کند. هرچه این عدد پایین‌تر باشد، وام کمتر پوشش دارد.

طبق همان صفحه، در حساب با اهرم ۳ وقتی سطح مارجین به ۱.۳ یا کمتر برسد، مارجین کال (Margin Call) فعال می‌شود و از شما می‌خواهد وثیقه اضافه کنید یا بدهی را کم کنید. در ۱.۱ یا کمتر، دارایی‌ها فروخته می‌شوند تا وام و سودش برگردد. این همان لیکویید شدن در معاملات مارجین است. برای اهرم ۵ آستانه‌ی هشدار ۱.۱۶ است.

با مثال قبلی حساب کنید. در شروع، ۳٬۰۰۰ تتر دارایی در برابر ۲٬۰۰۰ تتر بدهی دارید و سطح مارجین ۱.۵ است. با افت حدود ۱۳ درصدی بیت‌کوین، دارایی به ۲٬۶۰۰ تتر و سطح مارجین به ۱.۳ می‌رسد و هشدار می‌آید. با افت حدود ۲۷ درصدی، دارایی ۲٬۲۰۰ تتر و سطح مارجین ۱.۱ است و فروش اجباری شروع می‌شود.

پس از بازپرداخت وام، از ۱٬۰۰۰ تتر شما حدود ۲۰۰ تتر می‌ماند، منهای سود و کارمزد. اگر همان بیت‌کوین را بدون وام خریده بودید، افت ۲۷ درصدی ۱٬۰۰۰ تتر را به حدود ۷۳۰ تتر می‌رساند.

قواعد کارگزاری‌های سهام آمریکا اختیاراتی را که وام به وام‌دهنده می‌دهد صریح نوشته‌اند. فینرا در قاعده‌ی ۲۲۶۴ کارگزارها را موظف کرده به مشتری حساب مارجین هشدار بدهند که ممکن است بیش از پولی که گذاشته زیان کند و کارگزار می‌تواند دارایی او را به‌اجبار و بدون تماس قبلی بفروشد. طبق همین هشدارها مشتری حق ندارد انتخاب کند کدام دارایی فروخته شود، کارگزار می‌تواند حد نگهداری خودش را هر وقت بخواهد و بدون اطلاع قبلی بالا ببرد و برای مارجین کال هم مهلتی در کار نیست.

در شرایط استفاده‌ی هر صرافی رمزارز هم دنبال همین بندها بگردید. هشدار مارجین کال تضمین نمی‌کند فرصت واکنش داشته باشید. در حرکت تند، قیمت ممکن است پیش از آن‌که هشدار را ببینید از آستانه‌ی فروش بگذرد.

فرق معاملات مارجین و فیوچرز

هر دو اهرم دارند و هر دو ممکن است به فروش اجباری برسند، اما ساختارشان در پنج جا فرق می‌کند.

مهم‌ترین فرق خود وام است. در معاملات مارجین پول یا رمزارز را از صرافی قرض می‌گیرید و بدهکار می‌شوید. در قرارداد آتی کسی به شما قرض نمی‌دهد. وثیقه می‌گذارید و روی تغییر قیمت با طرف مقابل قرارداد می‌بندید.

مالکیت هم یکی نیست. با خرید مارجین، رمزارز واقعی در حساب شماست، اما در قرارداد آتی فقط قراردادی دارید که سود و زیانش تسویه می‌شود.

هزینه‌ی نگه داشتن پوزیشن هم فرق دارد. در مارجین سود وام را به صرافی می‌دهید. در قرارداد دائمی به‌جای آن نرخ تأمین مالی میان خریداران و فروشندگان رد و بدل می‌شود و بسته به وضع بازار ممکن است آن را بپردازید یا بگیرید. سازوکارش را در مقاله‌ی فاندینگ ریت ببینید.

سقف اهرم هم فاصله‌ی زیادی دارد. صفحه‌ی بایننس آستانه‌های مارجین را برای اهرم ۳ و ۵ تعریف کرده است، در حالی که قراردادهای آتی معمولاً اهرم‌های بسیار بالاتری هم عرضه می‌کنند و همین آن‌ها را برای تازه‌کار خطرناک‌تر می‌کند.

آخرین فرق در چیزی است که فروش اجباری را فعال می‌کند. در مارجین نسبت دارایی به بدهی ملاک است. در قرارداد آتی وثیقه‌ی پوزیشن با مارجین نگهداری مقایسه می‌شود و پوزیشن در قیمت لیکویید مشخصی بسته می‌شود. در هر دو، با انتخاب ایزوله یا کراس معلوم می‌شود کدام بخش حساب پشت پوزیشن است. تفاوت مارجین ایزوله و کراس را جداگانه نوشته‌ایم.

اگر هنوز تفاوت پایه‌ی خرید مستقیم و قرارداد آتی برایتان روشن نیست، مقاله‌ی تفاوت اسپات و فیوچرز از همان‌جا شروع می‌کند.

چرا در فارسی به هر دو می‌گوییم مارجین؟

واژه‌ی مارجین در هر دو بازار به وثیقه اشاره دارد. چون هر دو با وثیقه کار می‌کنند، در فارسی محاوره‌ای به هر معامله‌ی اهرمی «مارجین» می‌گویند و صرافی‌های داخلی هم نام‌های خودشان را دارند.

میهن بلاکچین در گزارش ۸ مهر ۱۴۰۵ درباره‌ی محدودیت‌های تازه‌ی بانک مرکزی بر بازار تتر، از یک صرافی داخلی نقل می‌کند که «امکان دریافت و آغاز طرح جدید اعتبار معاملاتی (اهرم) وجود ندارد». صرافی دیگری در همان گزارش از «معاملات تعهدی و اعتباری» نام می‌برد و می‌گوید پوزیشن‌های باز در ساعت‌های توقف بازار فعال می‌مانند، اما لیکویید شدن تا بازگشایی ساعت ۹ صبح متوقف می‌شود.

پشت این نام‌ها ممکن است وام واقعی باشد، چیزی شبیه قرارداد آتی، یا ترکیبی از هر دو. پس به‌جای نام محصول، این سه سؤال را درباره‌ی سازوکارش بپرسید.

• آیا واقعاً قرض می‌گیرم؟ اگر بله، سودش چقدر است و هر چند وقت حساب می‌شود؟
• دارایی‌ای که می‌خرم مال من است یا فقط قراردادی روی قیمت آن دارم؟
• چه عددی فروش اجباری را فعال می‌کند و در آن لحظه چه مقدار از پولم می‌ماند؟

جمع‌بندی

معاملات مارجین یعنی معامله با پول قرضی روی خود دارایی، با سود وامی که ساعت به ساعت جمع می‌شود. هر وقت صرافی یا دوستی از «مارجین» حرف زد، اول بپرسید وامی در کار هست یا نه. جواب همین سؤال هزینه، مالکیت و نقطه‌ی فروش اجباری را عوض می‌کند. برای دیدن هر دو شکل اهرم کنار هم، راهنمای جامع معاملات اهرمی را بخوانید.

سؤالات متداول

مارجین ترید با فیوچرز چه فرقی دارد؟

در مارجین ترید از صرافی قرض می‌گیرید، خود دارایی را می‌خرید یا می‌فروشید و سود وام می‌دهید. در فیوچرز وامی نمی‌گیرید. با وثیقه قراردادی روی قیمت باز می‌کنید و به‌جای سود وام، فاندینگ رد و بدل می‌شود.

مارجین کال چیست؟

هشدار صرافی یا کارگزار که سطح مارجین به آستانه‌ی خطر رسیده است و باید وثیقه اضافه کنید یا بدهی را کم کنید. طبق قاعده‌ی فینرا در بازار سهام آمریکا برای آن حق مهلت ندارید.

در معاملات مارجین ممکن است بیشتر از پولم ضرر کنم؟

در حساب‌های مارجین سهام آمریکا، فینرا صریحاً هشدار می‌دهد که بله. در صرافی‌های رمزارز فروش اجباری طوری تنظیم شده که وام پیش از صفر شدن سرمایه برگردد، اما در حرکت تند ممکن است تقریباً همه‌ی آن از دست برود.

سود وام مارجین چطور حساب می‌شود؟

در بایننس سود ساده و ساعتی است و از ضرب مبلغ وام در نرخ ساعتی و تعداد ساعت به دست می‌آید. نرخ پویاست، پس پیش از قرض گرفتن نرخ همان لحظه را ببینید.

منابع

۱. حساب‌های کارگزاری — FINRA، بدون تاریخ؛ بازدید ۱۲ مهر ۱۴۰۵

۲. قاعده‌ی ۲۲۶۴: بیانیه‌ی افشای ریسک مارجین — FINRA، آخرین اصلاح ۱۴ آذر ۱۳۹۰ (۵ دسامبر ۲۰۱۱)

۳. سطح مارجین و کنترل ریسک در بایننس — Binance، ۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶)

۴. پرسش‌های متداول درباره‌ی نظام سود پویای معاملات مارجین بایننس — Binance، ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ (۱۶ ژوئن ۲۰۲۶)

۵. محدودیت شبانه تتر و اعمال محدودیت‌های بی‌سابقه در صرافی‌های ایرانی با دستور بانک مرکزی — میهن بلاکچین، ۸ مهر ۱۴۰۵ (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶)