تفاوت اسپات و فیوچرز: کدام برای مبتدی مناسب‌تر است؟

در سقوط ۱۸ مهر ۱۴۰۴ (۱۰ اکتبر ۲۰۲۵)، کسی که بیت‌کوین اسپات داشت فقط افت قیمت را دید و دارایی‌اش سر جایش ماند. کسی که با اهرم در فیوچرز بود ممکن بود کل وثیقه‌اش را از دست بدهد. آن روز، پس از اعلام تعرفه‌ی ۱۰۰ درصدی آمریکا بر کالاهای چینی، بیش از ۱۹ میلیارد دلار پوزیشن اهرمی در کمتر از ۲۴ ساعت بسته شد و کوین‌دسک آن را بزرگ‌ترین رویداد یک‌روزه‌ی ثبت‌شده خواند.

تفاوت اسپات و فیوچرز را در همین یک روز می‌شود دید. با اسپات دارایی می‌خرید. با فیوچرز تعهدی می‌خرید که ممکن است پیش از برگشت قیمت تمام شود.

معاملات آتی چیست و با اسپات چه فرقی دارد؟

در معاملات اسپات رمزارز را با تتر یا تومان می‌خرید و همان لحظه مال شماست. می‌توانید نگهش دارید، به کیف پول شخصی ببرید یا بفروشید. اگر هنوز خریدی نکرده‌اید، راهنمای اولین خرید ارز دیجیتال از همین نقطه شروع می‌کند.

قرارداد آتی (فیوچرز) توافقی برای خرید یا فروش یک دارایی در آینده با قیمتی است که امروز تعیین می‌شود. در بازار رمزارز رایج‌ترین نوعش قرارداد دائمی است که سررسید ندارد و پرداخت‌های دوره‌ای میان خریداران و فروشندگان قیمتش را نزدیک قیمت اسپات نگه می‌دارد.

در هر دو حالت آنچه دارید تعهدی درباره‌ی قیمت بیت‌کوین است و خود بیت‌کوین مال شما نمی‌شود. سود و زیان به تتر حساب و تسویه می‌شود و هیچ سکه‌ای دست به دست نمی‌شود.

حجم این بازار هم بزرگ است. CoinGlass حجم معاملات مشتقه‌ی رمزارز را از ابتدای ۲۰۲۵ تا ۲۹ آبان ۱۴۰۴ حدود ۸۵.۷ تریلیون دلار برآورد کرده است. بخش بزرگی از قیمت‌هایی که هر روز می‌بینید در همین بازار ساخته می‌شود.

تفاوت اسپات و فیوچرز، معیار به معیار

اولین فرق مالکیت است. در اسپات خود دارایی را دارید و می‌توانید از صرافی خارجش کنید. در فیوچرز فقط وثیقه‌ای در صرافی گذاشته‌اید و قرارداد بیرون از همان صرافی معنایی ندارد. اگر صرافی متوقف شود یا حسابتان بسته شود، چیزی برای انتقال ندارید.

اسپات اهرم ندارد و با ۱۰۰ تتر، ۱۰۰ تتر بیت‌کوین می‌خرید. در فیوچرز با مارجین ۱۰۰ تتری و اهرم ۱۰ برابر، پوزیشنی ۱٬۰۰۰ تتری باز می‌کنید و سود و زیان روی ۱٬۰۰۰ تتر حساب می‌شود. سازوکارش را در اهرم چطور کار می‌کند باز کرده‌ایم.

همین اهرم خطر لیکویید شدن را می‌آورد. با اهرم ۱۰ برابر حرکت حدود ۱۰٪ خلاف جهت مارجین را تمام می‌کند و صرافی پوزیشن را می‌بندد. به این لیکویید شدن می‌گویند و به‌خاطر کارمزد و حداقل وثیقه‌ی لازم، معمولاً کمی زودتر رخ می‌دهد. در اسپات، بیت‌کوینی که ۵۰٪ افت کند هنوز مال شماست و زمان فروشش را خودتان انتخاب می‌کنید.

CoinGlass در گزارش سالانه‌ی ۲۰۲۵ کل لیکوییدها را از ابتدای آن سال تا ۲۹ آبان ۱۴۰۴ حدود ۱۵۰ میلیارد دلار برآورد کرده، روزانه ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار. به گزارش کوین‌دسک، در موج ۱۸ مهر ارزش پوزیشن‌های باز قراردادهای دائمی ظرف یک روز ۴۳٪ کم شد، از ۲۱۷ به ۱۲۳ میلیارد دلار. جزئیات سازوکار را در لیکویید شدن چیست بخوانید.

کارمزد هم فرق دارد. در اسپات کارمزد را روی مبلغی می‌دهید که خریده‌اید. در فیوچرز کارمزد روی ارزش کل پوزیشن حساب می‌شود. طبق صفحه‌ی کارمزد بایننس (به‌روزرسانی ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵)، نرخ پایه‌ی قراردادهای تتری ۰.۰۲٪ برای میکر و ۰.۰۵٪ برای تیکر است. همان پوزیشن ۱٬۰۰۰ تتری اگر با سفارش تیکر باز و بسته شود، یک تتر کارمزد می‌دهد که ۱٪ از مارجین ۱۰۰ تتری است.

هزینه‌ی دوم نرخ فاندینگ است. به توضیح بایننس (به‌روزرسانی ۱۵ اسفند ۱۴۰۴)، این مبلغ هر هشت ساعت میان دارندگان پوزیشن خرید و فروش جابه‌جا می‌شود. وقتی مثبت است خریداران به فروشندگان می‌پردازند و وقتی منفی است برعکس، و صرافی سهمی از آن برنمی‌دارد. فقط کسی می‌پردازد یا می‌گیرد که سر ساعت تسویه پوزیشن باز داشته باشد.

اگر نرخ در هر دوره ۰.۰۱٪ بماند، که جزء بهره‌ی پیش‌فرض بایننس است، پوزیشن خرید ۱٬۰۰۰ تتری روزی ۰.۳ تتر و سالی حدود ۱۱۰ تتر می‌دهد، بیش از کل مارجین ۱۰۰ تتری. اسپات چنین هزینه‌ی نگهداری ندارد. توضیح بیشتر را در فاندینگ ریت چیست نوشته‌ایم.

همین پرداخت است که قیمت قرارداد دائمی را به اسپات گره می‌زند. وقتی قیمت قرارداد از بازار نقدی بالاتر می‌رود، نرخ معمولاً مثبت می‌شود و نگه داشتن پوزیشن خرید گران. عده‌ای می‌بندند یا شورت می‌گیرند و فاصله کم می‌شود.

جهت معامله هم فرق می‌کند. در اسپات فقط وقتی سود می‌کنید که قیمت بالا برود. در فیوچرز می‌توانید با پوزیشن شورت از پایین آمدن قیمت سود ببرید یا بیت‌کوینی را که دارید در برابر افت پوشش دهید. پیش از شورت، لانگ یا شورت برای مبتدی‌ها را بخوانید.

برای نگهداری چندساله اسپات مناسب‌تر است، چون سررسید و هزینه‌ی روزانه ندارد. فیوچرز ابزار روزها و هفته‌هاست و هر روز نگه داشتنش هم فاندینگ دارد و هم فرصت تازه‌ای برای لیکویید شدن.

اسپات فقط دو دکمه‌ی خرید و فروش دارد. در فیوچرز پیش از اولین معامله باید اهرم، حالت مارجین ایزوله یا کراس، قیمت لیکویید و ساعت‌های تسویه‌ی فاندینگ را بفهمید. هر کدام را که نشناسید، معمولاً با ضرر یادش می‌گیرید.

اهرم فشار روانی را هم بالا می‌برد. افت ۳ درصدی بیت‌کوین در اسپات خبری معمولی است و با اهرم ۱۰ برابر، ۳۰٪ از مارجین. تصمیم‌هایی که زیر این فشار گرفته می‌شوند، کمتر به برنامه وفادار می‌مانند.

حالت مارجین هم در فیوچرز اهمیت دارد. در حالت ایزوله فقط وثیقه‌ی همان پوزیشن در خطر است. در حالت کراس، همه‌ی دارایی بخش فیوچرز در صرافی پشتوانه‌ی همه‌ی پوزیشن‌هاست و یک معامله‌ی بد می‌تواند بقیه را هم با خود ببرد. در اسپات چنین گرهی نیست و ضرر هر دارایی مال خودش است.

قانون در ایران هم فرق دیگری می‌سازد. بانک مرکزی مهر ۱۴۰۴ دستورالعمل کارگزاران رمزپول را منتشر کرد و به گزارش زومیت، ممنوعیت معاملات اهرمی یکی از بندهای پرچالش آن است. وضع مالیات هم روشن نیست. قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی که به گزارش دیجیاتو ابلاغ شده، رمزدارایی‌ها جز رمزریال را در بر می‌گیرد، اما اجرایش مرحله‌ای است و از مسکن و خودرو شروع می‌شود. هنوز معلوم نیست با سود قرارداد آتی چه می‌کند.

یک مثال با ۱۰۰ تتر

با ۱۰۰ تتر می‌شود بیت‌کوین را به دو شکل خرید، اسپات یا پوزیشن خرید فیوچرز با اهرم ۱۰ برابر. اگر قیمت ۱۰٪ بالا برود، دارایی اسپات ۱۱۰ تتر می‌شود و حساب فیوچرز پس از کارمزد حدود ۱۹۹ تتر. اهرم همین‌جا وسوسه‌انگیز می‌شود.

اگر قیمت ۱۰٪ پایین بیاید، اسپات ۹۰ تتر است و پوزیشن فیوچرز پیش از رسیدن به این نقطه لیکویید شده و تقریباً چیزی از مارجین نمانده. اگر هفته‌ی بعد قیمت برگردد، دارنده‌ی اسپات دوباره ۱۰۰ تتر دارد. معامله‌گر فیوچرز در آن نقطه دیگر پوزیشنی ندارد که برگردد.

چرا این انتخاب برای ایرانی‌ها فرق دارد؟

فیوچرز برای کاربر ساکن ایران یکی از دو راه است و هر دو دردسر دارد. سرویس اهرمی داخلی با دستورالعمل بانک مرکزی جور درنمی‌آید. صرافی خارجی هم در را بسته است. بایننس در وبلاگ رسمی‌اش (۱۳ آبان ۱۴۰۱) نوشته پس از تحریم‌های ۲۰۱۸ به معامله‌گران ساکن ایران اعلام کرده دیگر نمی‌توانند از خدماتش استفاده کنند. حسابی که با هویت ایرانی باز مانده، هر لحظه ممکن است بسته شود و مارجین فیوچرز را نمی‌شود از پیش بیرون برد.

قطعی سراسری اینترنت ایران، به گزارش The National، از ۹ اسفند ۱۴۰۴ نزدیک به سه ماه ادامه داشت. بیت‌کوین اسپات در این مدت فقط دور از دسترس بود. پوزیشن فیوچرزی که باز مانده بود، بی‌حضور صاحبش فاندینگ می‌پرداخت و با هر نوسان تند ممکن بود لیکویید شود.

به همین دلیل در فیوچرز حد ضرر را باید بخشی از خود معامله دید. وقتی دسترسی‌تان ممکن است ناگهان قطع شود، پوزیشن بی‌حد ضرر تصمیم را کاملاً به بازار می‌سپارد.

اسپات یا فیوچرز، هر کدام کجا به کار می‌آید؟

اگر می‌خواهید چند سال نگه دارید، شاید به کیف پول شخصی ببرید و افت‌ها را تحمل کنید، اسپات انتخاب طبیعی است. فیوچرز با هزینه‌ی روزانه‌اش فقط همین مسیر را گران‌تر می‌کند.

کسی که بیت‌کوین دارد و نگران افت چندهفته‌ای است، می‌تواند کنار اسپات یک پوزیشن فیوچرز کوچک باز کند. بی‌آن‌که دارایی‌اش را بفروشد، پوزیشن شورت هم‌اندازه یا کوچک‌تری می‌گیرد، اما همین پوشش هم کارمزد، فاندینگ و قیمت لیکویید دارد. مثلاً با ۱ بیت‌کوین اسپات و یک پوزیشن شورت ۱ بیت‌کوینی با اهرم ۲ برابر، هرچه در اسپات از دست بدهید، در شورت تقریباً به دست می‌آورید. در عوض اگر قیمت بالا برود، سود اسپات را شورت می‌خورد و اگر خیلی بالا برود، خود شورت ممکن است لیکویید شود.

معامله‌گر کوتاه‌مدت می‌تواند از فیوچرز استفاده کند، به شرط برنامه‌ای با اهرم کم، حد ضرر پیش از ورود و ریسکی که در هر معامله از حدود ۱٪ سرمایه بیشتر نشود. قاعده‌اش را در مدیریت ریسک یک درصد نوشته‌ایم.

کدام برای مبتدی؟ چهار سؤال پیش از انتخاب

۱. اگر قیمت ۲۰٪ خلاف من برود، چه می‌شود؟ در اسپات ۲۰٪ زیان روی کاغذ دارید و هنوز می‌توانید صبر کنید. با اهرم ۵ برابر، همین حرکت کل مارجین را می‌برد.

۲. می‌توانم هر روز پوزیشن را ببینم؟ فیوچرز صاحب حاضر می‌خواهد. اگر کار، سفر یا قطعی اینترنت ممکن است شما را چند روز دور نگه دارد، اسپات با این زندگی سازگارتر است.

۳. حد ضرر و اندازه‌ی پوزیشن را پیش از ورود نوشته‌ام؟ اگر نه، فیوچرز فقط سرعت ضرر کردن را بالا می‌برد.

۴. این پول را برای چه مدتی کنار گذاشته‌ام؟ برای سال‌ها، پرداخت فاندینگ هر هشت ساعت منطقی نیست. برای چند روز با برنامه‌ی مشخص، فیوچرز می‌تواند ابزار باشد، اما اول بدون پول واقعی.

اشتباهات رایج

«فیوچرز ارزان‌تر است، چون پول کمتری می‌خواهد.» مارجین کمتر است، ولی هزینه کم نمی‌شود. کارمزد روی کل پوزیشن حساب می‌شود و فاندینگ هر هشت ساعت تکرار می‌شود.

اهرم کم را هم بی‌خطر ندانید. به گزارش کوین‌دسک، در همان ۱۸ مهر ۱۴۰۴ میانگین افت توکن‌ها در داده‌های این مؤسسه به حدود ۴۷٪ رسید. با اهرم ۳ برابر، افت حدود ۳۳ درصدی برای از دست رفتن کل مارجین کافی است.

«لیکویید شدم و با اهرم بیشتر برگشتم که جبران کنم.» یک ضرر معمولاً از همین راه به چند ضرر تبدیل می‌شود. بعد از هر لیکویید شدن، دست‌کم یک روز معامله نکنید و برنامه را دوباره بخوانید.

بعضی‌ها پوزیشن را باز می‌گذارند و سراغ کارشان می‌روند. بازار رمزارز تعطیلی ندارد و قیمت ممکن است نیمه‌شب به نقطه‌ی لیکویید برسد.

«در اسپات ضرر نمی‌کنم، چون نمی‌فروشم.» اسپات لیکویید نمی‌شود، اما ارزش دارایی می‌تواند نصف یا کمتر شود و نفروختن این را عوض نمی‌کند.

هر روزی که پوزیشن فیوچرز باز می‌ماند، هم فاندینگ می‌دهد و هم یک روز دیگر در معرض لیکویید شدن است.

جمع‌بندی

اسپات برای نگه داشتن دارایی ساخته شده و فیوچرز برای پوشش ریسک و معامله‌ی کوتاه‌مدت، با هزینه‌ها و قاعده‌هایی که برای کاربر ایرانی سخت‌تر هم می‌شود. به نظر ما اگر هنوز مطمئن نیستید به کدام نیاز دارید، فعلاً اسپات کافی است. آزمایش ۱۰ درصدی شبیه‌ساز هم جای خوبی برای دیدن فرقشان پیش از خرج کردن پول است.

سؤالات متداول

معاملات آتی چیست؟

معامله روی قیمت آینده‌ی یک دارایی، بدون خریدن خود آن. در رمزارز بیشتر قرارداد دائمی معامله می‌شود که تاریخ پایان ندارد و با فاندینگ به قیمت بازار نقدی گره می‌خورد.

فیوچرز بدون اهرم هم ممکن است؟

بله، با اهرم یک برابر. خطر لیکویید شدن پوزیشن خرید تقریباً از بین می‌رود، اما فاندینگ، کارمزد و نداشتن مالکیت سر جایش است. پس اگر اهرم نمی‌خواهید، اسپات ساده‌تر است.

در فیوچرز ممکن است بیشتر از پولم را از دست بدهم؟

در حالت مارجین ایزوله، ضرر هر پوزیشن به مارجین همان پوزیشن محدود است. در حالت کراس، کل موجودی حساب فیوچرز پشت پوزیشن‌هاست و می‌تواند یک‌جا از دست برود.

کدام برای مبتدی مناسب‌تر است؟

اسپات، چون نه لیکویید می‌شود نه هزینه‌ی روزانه دارد و اشتباهاتش آهسته‌تر گران می‌شوند. اگر روزی سراغ فیوچرز رفتید، اول بدون پول واقعی و با برنامه‌ی مکتوب.

سود فیوچرز در ایران مالیات دارد؟

قانون مالیات بر سوداگری رمزدارایی‌ها را در بر می‌گیرد، اما اجرایش مرحله‌ای است و تا امروز روشن نیست با سود قرارداد آتی چه می‌کند. پیش از تصمیم، آخرین آیین‌نامه را بررسی کنید.

منابع

۱. لیکویید ۱۹ میلیارد دلاری که بازار رمزارز را لرزاند — CoinDesk Research، ۲۵ مهر ۱۴۰۴ (۱۷ اکتبر ۲۰۲۵)

۲. گزارش سالانه‌ی ۲۰۲۵ بازار مشتقات رمزارز — CoinGlass، بدون تاریخ؛ بازدید ۱۲ مهر ۱۴۰۵

۳. ساختار و محاسبه‌ی کارمزد فیوچرز بایننس — Binance، به‌روزرسانی ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱ مه ۲۰۲۶)

۴. آشنایی با نرخ فاندینگ در فیوچرز بایننس — Binance، به‌روزرسانی ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ (۶ مارس ۲۰۲۶)

۵. دستورالعمل کارگزاران رمزپول بانک مرکزی؛ نقد کارشناسان — زومیت، ۲۳ مهر ۱۴۰۴ (۱۵ اکتبر ۲۰۲۵)

۶. مالیات بر سود رمزارزها — دیجیاتو، ۲۶ مرداد ۱۴۰۴ (۱۷ اوت ۲۰۲۵)

۷. درباره‌ی بایننس، ایران و مسئولیت صنعت — Binance، ۱۳ آبان ۱۴۰۱ (۴ نوامبر ۲۰۲۲)

۸. بازگشت اینترنت به ده‌ها میلیون ایرانی پس از سه ماه قطعی — The National، ۶ خرداد ۱۴۰۵ (۲۷ مه ۲۰۲۶)