چرخه بازار ارز دیجیتال با دادهی چهار دور بیتکوین: چهار فاز انباشت تا نزول، سقفها و کفها، نقش هاوینگ و صندوقها، آنچه میشود سنجید و رفتار معقول در هر فاز.


بیتکوینی که ۸ مهر ۱۴۰۵ (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶) به تتر حدود ۳۴٪ زیر سقفش بود، به تومان بیش از ۵۰٪ بالاتر از روز سقف معامله میشد. به دادهی CoinGecko قیمت آن روز ۸۳٬۶۱۳ تتر بود و سقف ۱۲۶ هزار تتری در ۱۴ مهر ۱۴۰۴ ثبت شده بود. با دلار آزاد ۲۵۴٬۷۰۰ تومانی همان روز به دادهی tgju، هر بیتکوین حدود ۲۱.۳ میلیارد تومان میارزید.
این دو عدد سؤال همیشگی را سختتر میکنند که الان کجای چرخه بازار ارز دیجیتال هستیم. در لحظه کسی این را نمیداند. چهار دور گذشتهی بیتکوین فقط نشان میدهد هر فاز معمولاً چه شکلی داشته، چه چیزی را میشود سنجید و بیشتر آدمها کجا اشتباه کردهاند. دادههای این مطلب تا ۸ مهر ۱۴۰۵ است.
پاسخ کوتاه
چرخهی بازار را معمولاً به چهار فاز انباشت، صعود، توزیع و نزول تقسیم میکنند. هر چهار سقف بزرگ بیتکوین ۱۲ تا ۱۸ ماه پس از یک هاوینگ آمد و پس از هر کدام قیمت بین ۵۴٪ تا حدود ۸۵٪ افت کرد. اینکه صندوقهای قابل معامله الگو را عوض کردهاند محل بحث است و تاریخ سقف بعدی را هیچ دادهای نمیدهد. تا ۸ مهر ۱۴۰۵، قیمت به تتر ۳۴٪ زیر سقف است و به تومان بالاتر از آن.
اولین فرق واحد سنجش است. چرخهای که به تتر میبینید با چرخهای که در حساب تومانیتان میبینید یکی نیست. به دادهی Yahoo Finance و tgju، بیتکوین از سقف ۱۴ مهر ۱۴۰۴ تا کف ۱۰ تیر ۱۴۰۵ به تتر ۵۴٪ افت کرد، اما دلار آزاد در همین مدت از ۱۱۱٬۱۶۰ به ۱۷۴٬۳۰۰ تومان رسید و افت تومانی حدود ۲۸٪ ماند. در نزول ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۷ هم افت ۸۴ درصدی به تومان حدود ۶۲٪ بود. سقوط تومان افت را کمعمقتر نشان میدهد، اما زیان را در برابر نگه داشتن دلار کم نمیکند. برگشت هم همینطور است. از کف ۱۰ تیر تا ۸ مهر ۱۴۰۵ قیمت به تتر حدود ۴۵٪ بالا آمد و به تومان بیش از دو برابر شد.
بعد نوبت دسترسی است. بازار جهانی تعطیل نمیشود ولی دسترسی شما ممکن است قطع شود. به گزارش The National، اینترنت بینالمللی ایران از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۵ خرداد ۱۴۰۵ نزدیک سه ماه قطع بود، درست وسط فاز نزول این دور. کسی که برنامهاش این بود که «اگر فلان شد میفروشم»، در آن سه ماه راهی برای اجرایش نداشت.
قاعدههای نگهداری و معامله هم یکشبه عوض میشوند. به گزارش زومیت، ۸ مهر ۱۴۰۵ بانک مرکزی به صرافیهای رمزارز دستور داد معاملهی تتر را از ۹ شب تا ۹ صبح متوقف کنند. بازار جهانی شبها هم حرکت میکند و کاربر صرافی داخلی در آن ساعتها نمیتواند تتر بخرد یا بفروشد.
الگوی چهارفازی از ریچارد وایکاف (۱۸۷۳ تا ۱۹۳۴) میآید، از پیشگامان تحلیل تکنیکال در بازار سهام آمریکا. به توضیح آموزش StockCharts، وایکاف پیشنهاد میکرد نوسانهای بازار را طوری بخوانید که انگار کار یک نفر است، «انسان مرکب»، که با قیمت پایین جمع میکند و با قیمت بالا میفروشد. این تصویر برای سهام صد سال پیش ساخته شد، اما شکل کلیاش را در نمودار بیتکوین هم میشود دید.
فاز انباشت معمولاً پس از یک افت بزرگ شروع میشود و قیمت ماهها در یک محدودهی پهن بالا و پایین میرود. خبرها بد است، حجم معاملاتTrading Volumeارزش یا تعداد معاملات انجامشده در یک بازهی زمانی مشخصمشاهده تعریف کامل کم است و کسی حوصلهی بازار را ندارد. خریداران صبور نزدیک کف محدوده آرام جمع میکنند و حمایت و مقاومتSupport & Resistanceسطحهایی از قیمت که بازار بارها به آنها واکنش نشان داده استمشاهده تعریف کامل پایین محدوده چند بار آزموده میشود.
در صعود، قیمت از محدوده بیرون میزند و سقفها و کفهای بالاتر میسازد. خبرها کمکم خوب میشوند، تازهواردها میآیند و در نیمهی دوم این فاز استفاده از اهرمLeverageاستفاده از سرمایهی قرضی برای بزرگتر کردن حجم معاملهمشاهده تعریف کامل بالا میرود.
توزیع جایی است که قیمت بالاست ولی دیگر بهراحتی بالاتر نمیرود. نوسان زیاد میشود، سقفهای تازه زود پس زده میشوند و خریداران قدیمی به خریداران تازه میفروشند. حالوهوای عمومی هنوز خوشبین است و کمتر کسی فروش را جدی میگیرد.
در نزول، حمایتها یکییکی میشکنند. موجهای لیکویید شدنLiquidationبسته شدن اجباری پوزیشن وقتی زیان، مارجین نگهداری را میبلعدمشاهده تعریف کامل معاملهگرهای اهرمی افت را تندتر میکند و هر برگشت کوتاه امیدی میسازد که دوباره ناامید میشود. پایان نزول معمولاً فقط بعداً روی نمودار پیداست.
این چهار فاز روی کاغذ مرتباند، اما روی نمودار مرز روشنی ندارند. هر فاز میتواند ماهها طول بکشد، درونش برگشتهای تند باشد و دو نفر با یک نمودار دربارهی اینکه کجا هستند اختلاف داشته باشند. برای همین فاز را بیشتر به شکل یک احتمال در نظر بگیرید.
اولین دور بزرگ در ۱۳۹۲ بود. به گزارش Fortune، بیتکوین در آذر ۱۳۹۲ (دسامبر ۲۰۱۳) به ۱٬۱۳۰ دلار رسید، حدود یک سال پس از اولین هاوینگ. ۲۴ دی ۱۳۹۳ (۱۴ ژانویهی ۲۰۱۵) قیمت تا ۱۷۰ دلار پایین آمد، حدود ۸۵٪ زیر سقف.
در دور ۱۳۹۶، به دادهی Yahoo Finance، سقف ۲۰٬۰۸۹ تتر در ۲۶ آذر ۱۳۹۶ (۱۷ دسامبر ۲۰۱۷) و کف ۳٬۱۹۱ تتر در ۲۴ آذر ۱۳۹۷ ثبت شد. افت ۸۴ درصدی ۳۶۳ روز طول کشید.
دور ۱۴۰۰ به همان داده سقف ۶۸٬۷۹۰ تتری را در ۱۹ آبان ۱۴۰۰ (۱۰ نوامبر ۲۰۲۱) ثبت کرد و کف ۱۵٬۵۹۹ تتری را در ۳۰ آبان ۱۴۰۱. این بار افت ۷۷٪ بود و ۳۷۶ روز طول کشید.
دور ۱۴۰۴، که هنوز تمام نشده، با سقف ۱۲۶٬۱۹۸ تتر در ۱۴ مهر ۱۴۰۴ (۶ اکتبر ۲۰۲۵) شروع شد و پایینترین قیمتش تا امروز ۵۷٬۷۴۸ تتر در ۱۰ تیر ۱۴۰۵ (۱ ژوئیهی ۲۰۲۶) بوده است. از سقف تا این کف ۲۶۸ روز گذشت و قیمت ۵۴٪ افت کرد. هنوز معلوم نیست این کف نهایی این دور باشد.
دو چیز در این دورها تکرار شد. سه نزول کامل هر کدام حدود یک سال طول کشیدند و هر افت کمعمقتر از قبلی بود، به ترتیب ۸۵، ۸۴، ۷۷ و تا امروز ۵۴ درصد. اما با چهار نمونه نمیشود از این الگو قانون ساخت.
برگشت به سقف هم زمان برد. به دادهی Yahoo Finance، از کف ۲۴ آذر ۱۳۹۷ تا عبور از سقف قبلی ۷۳۲ روز، حدود دو سال، طول کشید و از کف ۳۰ آبان ۱۴۰۱ تا ۱۵ اسفند ۱۴۰۲، ۴۷۰ روز. کسی که نزدیک سقف خریده بود، دستکم اینقدر صبر لازم داشت تا فقط به سر جای اولش برگردد.
هاوینگ نصف شدن پاداشی است که استخراجکنندهها برای هر بلاک تازه میگیرند و به توضیح Kraken حدود هر چهار سال یک بار رخ میدهد. تا امروز چهار بار اتفاق افتاده است، در ۸ آذر ۱۳۹۱ (۲۸ نوامبر ۲۰۱۲)، ۱۹ تیر ۱۳۹۵ (۹ ژوئیهی ۲۰۱۶)، ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۹ (۱۱ مه ۲۰۲۰) و ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ (۲۰ آوریل ۲۰۲۴). پاداش هر بلاک در این چهار نوبت از ۵۰ به ۲۵، ۱۲.۵، ۶.۲۵ و حالا ۳.۱۲۵ بیتکوین رسیده و هاوینگ بعدی، به تخمین همان منبع، حدود بهار ۱۴۰۷ (آوریل ۲۰۲۸) است.
سقفهای بزرگ حدود ۱۲، ۱۷، ۱۸ و ۱۷.۵ ماه پس از هاوینگ آمدند. توضیح رایج این است که عرضهی تازه نصف میشود و تقاضا با تأخیر میرسد. اما در همین سالها نرخ بهره، اهرم و ورود صندوقها هم عوض شد و جدا کردن اثر هاوینگ از بقیه ممکن نیست.
دور اخیر یک استثنا داشت. کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در ۲۰ دی ۱۴۰۲ (۱۰ ژانویهی ۲۰۲۴) صندوقهای قابل معاملهی اسپات بیتکوین (ETF) را تأیید کرد. به دادهی Yahoo Finance، قیمت ۱۵ اسفند ۱۴۰۲، حدود هفت هفته پیش از هاوینگ، از سقف دور قبل گذشت و ۲۴ اسفند به ۷۳٬۷۵۰ تتر رسید. در دور قبل، عبور از سقف قبلی هفت ماه پس از هاوینگ، در ۲۶ آذر ۱۳۹۹، رخ داده بود.
مت هوگان، مدیر ارشد سرمایهگذاری شرکت بیتوایز، به گزارش CoinDesk در ۲۵ آذر ۱۴۰۴ (۱۶ دسامبر ۲۰۲۵) گفت هاوینگ، چرخهی نرخ بهره و رونق و رکودهای اهرمی، که چرخهی چهارساله را میساختند، خیلی ضعیفتر از گذشتهاند. او انتظار داشت ورود سرمایهی نهادی از راه صندوقها، بهجای افت معمول، بیتکوین را در سال ۲۰۲۶ به سقف تازه برساند.
یورین تیمر، مدیر کلان جهانی فیدلیتی، به گزارش CoinDesk در ۲۹ آذر ۱۴۰۴ (۲۰ دسامبر ۲۰۲۵) نظر مخالف داشت. به گفتهی او، سقف حدود ۱۲۵ هزار دلاری مهر پس از ۱۴۵ هفته صعود «بهخوبی» با الگوی گذشته جور است. او سال ۲۰۲۶ را «سال استراحت» بیتکوین خواند و حمایت را در محدودهی ۶۵ تا ۷۵ هزار دلار دید.
تا ۸ مهر ۱۴۰۵ سقف تازهای ثبت نشده و کف ۱۰ تیر هم زیر محدودهی حمایتی تیمر بود. زمانبندی سقف با الگوی قدیمی جور درآمد، اما عمق افت، ۵۴٪ تا امروز، کمعمقترین در میان چهار دور است. به نظر ما هر دو طرف بخشی از ماجرا را میبینند. شاید صندوقها خریداران تازهای آورده باشند که افت را کمعمقتر کردند، بیآنکه تقویم چرخه را از بین ببرند. با چهار نمونه هیچکدام از این دو را نمیشود ثابت کرد.
سادهترین سنجه افت از سقف است، یعنی فاصلهی قیمت از بالاترین قیمت دور. Glassnode در ۳ تیر ۱۴۰۱ (۲۴ ژوئن ۲۰۲۲) نوشت کفهای بازارهای نزولی پیشین با افت ۷۵ تا ۸۴ درصدی از سقف ساخته شده بودند. این عدد برای مقایسه با دورهای قبل است و هدف قیمتی به دست نمیدهد.
سنجهی دوم قیمت تحققیافته است، میانگین قیمتی که بیتکوینها آخرین بار با آن جابهجا شدهاند. وقتی قیمت بازار زیر آن باشد، به تعبیر همان گزارش، شرکتکنندهی معمولی بازار در ضرر است. Glassnode نوشت این وضع فقط در ۱۳.۹٪ روزهای تاریخ بیتکوین پیش آمده، از جمله در آبان ۱۳۹۷ (نوامبر ۲۰۱۸) و اسفند ۱۳۹۸ (مارس ۲۰۲۰)، و قیمت در روز انتشار گزارش ۱۱.۳٪ زیر این عدد بود. این روزها نزدیک کفهای بزرگ بودهاند، اما آن روز در ۱۴۰۱ هنوز پنج ماه تا کف مانده بود.
اهرم و نرخ تأمین مالی هم چیزهایی میگویند. وقتی معاملهگرهای خرید حاضرند برای نگه داشتن پوزیشن فاندینگ ریتFunding Rateکارمزدی که هر چند ساعت میان خریداران و فروشندگان قراردادهای دائمی جابهجا میشودمشاهده تعریف کامل بالایی بپردازند، بازار داغ است. داغی بازار در این دور را میشد در ۱۸ و ۱۹ مهر ۱۴۰۴ (۱۰ و ۱۱ اکتبر ۲۰۲۵) دید. چهار روز پس از سقف، به گزارش سالانهی CoinGlass، بیش از ۱۹ میلیارد دلار پوزیشن اهرمی لیکویید شد. این سنجه از داغی بازار خبر میدهد و دربارهی روز سقف چیزی نمیگوید.
شاخصهای ترس و طمع هم نشان میدهند جمعیت چه حسی دارد. این حس در سقفها به طمع و در کفها به ترس نزدیک میشود، اما آستانهی روشنی برای «همین حالا» ندارد. سازوکار رفتاریاش را در ترس و طمع در ترید نوشتهایم.
چیزی که هیچکدام از این سنجهها نشان نمیدهد، فاز فعلی در همین لحظه است. توزیع در لحظه شبیه استراحتی وسط صعود است و انباشت شبیه ادامهی نزول. اندیکاتور RSI هم در صعود قوی هفتهها در اشباع خرید میماند. پس به پیشبینیهایی که تاریخ سقف بعدی را با اطمینان اعلام میکنند اعتماد نکنید.
در فاز انباشت، معقولترین کار خرید پلهای با پولی است که سالها لازمش ندارید. سختترین بخشش صبر است، چون ممکن است ماهها هیچ اتفاقی نیفتد. یک راه ساده این است که مبلغی را که برای رمزارز کنار گذاشتهاید دوازده قسمت کنید و هر ماه یک قسمت بخرید. اگر قیمت باز پایین رفت، قسط بعدی ارزانتر است و اگر بالا رفت، بخشی را خریدهاید. با این روش لازم نیست کف را حدس بزنید.
وقتی بازار در صعود است، سهم رمزارز در سبد بیشتر از برنامه میشود. به نظر ما فروختن بخشی از سود برای برگرداندن وزنها به سبد متعادل بهتر از حدس زدن سقف است.
در توزیع وسوسهی اهرم از هر زمان دیگری بیشتر است و همین وسوسه خودش نشانه است. هزینهی نگه داشتن پوزیشن اهرمی هم معمولاً بالاست و سازوکارش را در فاندینگ ریت نوشتهایم. کار درست در این فاز اجرای چیزی است که پیشتر نوشتهاید. اگر سهم رمزارز از سقف برنامه گذشته، برنامه را اجرا کنید، حتی اگر حس آن لحظه چیز دیگری میگوید.
در نزول، حد ضررStop Lossسفارشی که پیش از بزرگ شدن زیان، معامله را میبنددمشاهده تعریف کامل و اندازهی پوزیشن از تحلیل مهمترند. پولی که تا یک سال دیگر لازمش دارید جایش اینجا نیست. داراییای هم که در صرافی داخلی مانده با خطر قطع اینترنت و دستورهای تازه همراه است.
«این بار فرق دارد.» شاید عوامل بازار عوض شده باشند، اما در هر چهار دور قیمت دستکم نصف ارزشش را از دست داد.
«کف را میگیرم و بعد میخرم.» در نزول ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۱، به دادهی Yahoo Finance، قیمت دو بار بیش از ۴۰٪ برگشت: یک بار تا ۴۸٬۰۸۷ تتر در ۸ فروردین ۱۴۰۱ و یک بار تا ۲۵٬۱۳۶ تتر در ۲۴ مرداد ۱۴۰۱. هر دو بار، کف بعدی پایینتر بود.
خیلیها افت ۵۰ درصدی را نشانهی ارزانی میگیرند. سه نزول از چهار نزول گذشته از ۵۰٪ گذشت و به ۷۷ تا ۸۵ درصد رسید. در این بازار افت ۵۰ درصدی بیشتر از نوسان خبر میدهد تا از ارزانی.
تکیه بر تقویم چرخهی چهارساله هم اشتباه رایجی است. با چهار نمونه و استثنای ۱۴۰۲، این تقویم تقریبی است. هر کس اسفند ۱۴۰۲ فروخت چون قیمت پیش از هاوینگ از سقف قبلی گذشته بود و با الگو نمیخواند، صعود تا ۱۲۶ هزار تتر را از دست داد.
«دیگر برنمیگردد، همه را میفروشم.» این حس معمولاً در عمیقترین جای نزول میآید. به گزارش Glassnode، روزهایی که قیمت زیر قیمت تحققیافته بود و بیشتر شرکتکنندهها در ضرر بودند، در تاریخ بیتکوین کم و نزدیک کفهای بزرگ بودهاند. کسی که در چنین روزهایی از سر ناامیدی همه را بفروشد، ضرر را نزدیک بدترین نقطهاش قطعی کرده است.
در هر فاز، بزرگترین ریسک رفتاری است که همان فاز در شما بیدار میکند. چرخه را بخوانید تا آن رفتار را زودتر بشناسید.
چرخه بازار ارز دیجیتال در دادهها دیده میشود، ولی تاریخهایش دقیق نیست. پس بهجای حدس زدن فاز، یک برنامهی معاملاتی مکتوب بنویسید که در هر چهار فاز کار کند. در این برنامه سهم ثابتی از سبد را برای رمزارز بگذارید، پول بلندمدت را بیاهرم نگه دارید و روش نگهداریای انتخاب کنید که قطع اینترنت یا یک بخشنامهی تازه را تاب بیاورد. بعد برنامه را با یک افت ۵۰ درصدی امتحان کنید و ببینید از پساندازتان چقدر میماند.
در چهار دور گذشته فاصلهی سقفها حدود چهار سال بود، با سقفهایی در آذر ۱۳۹۲، آذر ۱۳۹۶، آبان ۱۴۰۰ و مهر ۱۴۰۴. این فاصله فقط در چهار نمونه دیده شده و قانونی پشتش نیست.
در لحظه کسی نمیداند. تا ۸ مهر ۱۴۰۵، کمترین قیمت این دور ۲۶۸ روز پس از سقف، در ۱۰ تیر، ثبت شده و قیمت از آن کف حدود ۴۵٪ بالا آمده است. این میتواند آغاز انباشت باشد یا یک برگشت دیگر وسط نزول.
به تخمین Kraken حدود بهار ۱۴۰۷ (آوریل ۲۰۲۸)، وقتی پاداش هر بلاک از ۳.۱۲۵ به ۱.۵۶۲۵ بیتکوین میرسد. تاریخ دقیقش به سرعت ساخته شدن بلاکها بستگی دارد.
سقوط تومان افت را در حساب تومانی کمعمقتر نشان میدهد، اما حذفش نمیکند. در نزول ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۱، به دادهی Yahoo Finance و tgju، بیتکوین به تتر ۷۷٪ و به تومان حدود ۷۲٪ افت کرد.
مستقیم نه. چرخه در مقیاس سال حرکت میکند و درون هر فاز برگشتهای بزرگ هست. در همین نزول، قیمت از کف ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ تا ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ حدود ۳۸٪ بالا رفت و بعد کف تازهای ساخت.
۱. قیمت، ارزش بازار و عرضهی بیتکوین — CoinGecko، ۸ مهر ۱۴۰۵ (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶)
۲. تاریخچهی قیمت بیتکوین — Yahoo Finance، بازدید ۱۲ مهر ۱۴۰۵
۳. تاریخچهی قیمت دلار آزاد — tgju، ۸ مهر ۱۴۰۵
۴. بیتکوین به سقوط ادامه داد و به زیر ۲۰۰ دلار رسید — Fortune، ۲۴ دی ۱۳۹۳ (۱۴ ژانویهی ۲۰۱۵)
۵. روش وایکاف: یک آموزش — رومن بوگومازوف و مایکل لیپست، StockCharts ChartSchool، بدون تاریخ؛ بازدید ۱۲ مهر ۱۴۰۵
۶. تاریخچهی هاوینگهای بیتکوین — Kraken، ۱۴ شهریور ۱۴۰۳ (۴ سپتامبر ۲۰۲۴)
۷. بیانیهی رئیس SEC دربارهی تأیید صندوقهای اسپات بیتکوین — SEC، ۲۰ دی ۱۴۰۲ (۱۰ ژانویهی ۲۰۲۴)
۸. بیتوایز: بیتکوین در ۲۰۲۶ چرخهی چهارساله را میشکند — CoinDesk، ۲۵ آذر ۱۴۰۴ (۱۶ دسامبر ۲۰۲۵)
۹. یورین تیمر از فیدلیتی: ۲۰۲۶ سال کمرمقی است و چرخهی چهارساله سر جایش است — CoinDesk، ۲۹ آذر ۱۴۰۴ (۲۰ دسامبر ۲۰۲۵)
۱۰. بازار نزولیای با ابعاد تاریخی — Glassnode، ۳ تیر ۱۴۰۱ (۲۴ ژوئن ۲۰۲۲)
۱۱. گزارش سالانهی بازار مشتقات رمزارز ۲۰۲۵ — CoinGlass، بدون تاریخ؛ بازدید ۱۲ مهر ۱۴۰۵
۱۲. بازگشت اینترنت به دهها میلیون ایرانی پس از سه ماه قطعی — The National، ۶ خرداد ۱۴۰۵ (۲۷ مه ۲۰۲۶)
۱۳. توقف معاملات شبانهی تتر به دستور بانک مرکزی — زومیت، ۸ مهر ۱۴۰۵
یادآوری
این مطلب آموزشی است و توصیهی مالی شخصی نیست. پیش از هر تصمیم، شرایط خودتان را بسنجید یا با یک مشاور مستقل مشورت کنید؛ مسئولیت سود و زیان با خود شماست.