استیبل‌کوین چیست و چطور نزدیک یک دلار می‌ماند؟

اگر تتر را همان دلار دیجیتال می‌دانید، خبر ۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶) شرکت تتر را ببینید. این شرکت در خبری رسمی نوشت در سال ۲۰۲۶ به مسدود شدن نزدیک به ۵۵۰ میلیون دلار تتر مرتبط با ایران کمک کرده است. پس باید پرسید استیبل‌کوین چیست و چه کسی پشت ثبات قیمتش ایستاده است.

جواب برای هر استیبل‌کوین فرق می‌کند. سه سازوکار اصلی وجود دارد و هر کدام نقطه‌ی ضعف خودش را دارد.

استیبل‌کوین چیست و به چه کاری می‌آید؟

استیبل‌کوین توکنی روی بلاک‌چین است که قرار است همیشه نزدیک یک دلار معامله شود. معامله‌گر با آن پولش را بین دو معامله پارک می‌کند بی‌آن‌که از بازار رمزارز بیرون برود، و بیشتر جفت‌ارزهای معاملات اسپات با تتر قیمت می‌خورند. برای همین اولین خرید ارز دیجیتال در ایران معمولاً با خرید تتر شروع می‌شود.

این ثبات را بازار نگه می‌دارد. وقتی قیمت به ۰.۹۸ دلار می‌رسد، باید کسی بخرد، چون مطمئن است همان توکن را می‌تواند به یک دلار تبدیل کند. سه نوع استیبل‌کوین در این فرق دارند که این اطمینان از کجا می‌آید.

استیبل‌کوین با ذخیره‌ی دلاری چگونه ثابت می‌ماند؟

در این مدل، ناشر در برابر هر توکن یک دلار یا دارایی هم‌ارز آن نگه می‌دارد. اگر قیمت بازار زیر یک دلار برود، مشتریان بزرگ ارزان می‌خرند و از ناشر یک دلار کامل پس می‌گیرند و همین آربیتراژ قیمت را برمی‌گرداند. پس اعتبار این مدل به وجود ذخیره و سرعت نقد شدنش بستگی دارد.

تتر بزرگ‌ترین نمونه است. طبق گزارشی که ۹ مرداد ۱۴۰۵ (۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶) منتشر کرد و مؤسسه‌ی حسابداری BDO تهیه‌اش کرده، در ۹ تیر ۱۴۰۵ دارایی‌های تتر ۱۸۷.۸ میلیارد دلار و بدهی‌هایش ۱۸۳.۶ میلیارد دلار بود و حدود ۴.۱ میلیارد دلار مازاد داشت. به گفته‌ی همان گزارش، بیشتر ذخیره در ابزارهای با پشتوانه‌ی دولت آمریکاست، بیش از ۱۴۶ تن طلا هم در آن هست و سهم تتر از کل بازار استیبل‌کوین‌ها از ۶۰٪ گذشته است.

این گزارش از نوع گواهی اطمینان (attestation) است. چنین گزارشی ترازنامه را در یک روز مشخص نشان می‌دهد و برخلاف حسابرسی کامل، همه‌ی تراکنش‌ها و کنترل‌های یک سال را بررسی نمی‌کند. طلا هم دارایی پرنوسانی است و هر افتش مستقیم از همان حاشیه‌ی مازاد کم می‌کند.

یو‌اس‌دی‌سی (USDC)، استیبل‌کوین شرکت آمریکایی سیرکل، ذخیره‌ی محافظه‌کارانه‌تری دارد. طبق صفحه‌ی شفافیت سیرکل با داده‌ی ۲ مهر ۱۴۰۵ (۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶)، بیشتر ذخیره در یک صندوق بازار پول دولتی ثبت‌شده نزد کمیسیون بورس آمریکاست که نقد، اوراق خزانه‌ی کوتاه‌مدت و قرارداد بازخرید شبانه نگه می‌دارد، و باقی‌اش نقد در چند بانک بزرگ جهان. یکی از چهار مؤسسه‌ی بزرگ حسابرسی هر ماه گواهی می‌دهد ارزش ذخیره از توکن‌های در گردش بیشتر است.

استیبل‌کوین با وثیقه‌ی رمزارزی چه فرقی دارد؟

دای (DAI) و نسخه‌ی تازه‌ترش یو‌اس‌دی‌اس (USDS)، ساخته‌ی پروتکل اسکای که پیش‌تر میکر نام داشت، به بانک تکیه نمی‌کنند و بیشتر در دیفای به کار می‌روند. هر کس دای بخواهد، باید در یک قرارداد هوشمند رمزارزی بیش از ارزش دای دریافتی قفل کند.

مثلاً کسی که معادل ۱۵۰ دلار اتر قفل کند، ۱۰۰ دای می‌گیرد. اگر اتر آن‌قدر بیفتد که نسبت وثیقه از حد تعیین‌شده پایین‌تر برود، وضعیتش لیکویید می‌شود و پروتکل وثیقه را حراج می‌کند تا هر دای همچنان پشتوانه داشته باشد.

مزیت این مدل شفافیت است. وثیقه روی زنجیره دیده می‌شود و در حساب بانکی پنهان نمی‌ماند. هزینه‌اش سرمایه‌ی قفل‌شده است و ضعف پنهانش این‌که بخشی از وثیقه می‌تواند خودش استیبل‌کوین متمرکز باشد. یادداشت فدرال رزرو آمریکا در ۲۶ آذر ۱۴۰۴ (۱۷ دسامبر ۲۰۲۵) نشان می‌دهد وقتی یو‌اس‌دی‌سی در اسفند ۱۴۰۱ لرزید، دای هم از همین مسیر همراهش از یک دلار جدا شد.

استیبل‌کوین الگوریتمی چرا فروریخت؟

نوع سوم بدون ذخیره‌ی بانکی و وثیقه‌ی اضافه کار می‌کند. ترا یو‌اس‌دی (UST) قرار بود با یک قاعده یک دلار بماند و هر واحدش را می‌شد با یک دلار از توکن خواهرش، لونا، عوض کرد. وقتی UST زیر یک دلار می‌رفت، معامله‌گر آن را می‌سوزاند، لونا می‌گرفت و سود می‌برد، و عرضه‌ی UST کم می‌شد.

به گفته‌ی کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در شکایت ۲۷ بهمن ۱۴۰۱ (۱۶ فوریه ۲۰۲۳)، ترافورم‌لبز، سازنده‌ی ترا، پرداخت تا ۲۰٪ سود روی UST را از طریق پروتکل انکر تبلیغ می‌کرد. در اردیبهشت ۱۴۰۱ (مه ۲۰۲۲) UST از دلار جدا شد و قیمت آن و توکن‌های خواهرش به نزدیک صفر رسید.

سازوکار در روزهای آرام کار می‌کرد. در روز هجوم، هر UST که سوزانده می‌شد لونای تازه به بازار می‌ریخت و قیمت لونا را پایین‌تر می‌برد. هرچه UST بیشتری سوزانده می‌شد، لونا ارزان‌تر می‌شد و پشتوانه‌ی UST هم همراهش آب می‌رفت.

دیپگ چیست و چه زمانی اتفاق می‌افتد؟

دیپگ یعنی جدا شدن استیبل‌کوین از قیمت هدفش. آموزنده‌ترین نمونه‌اش به یو‌اس‌دی‌سی برمی‌گردد. طبق همان یادداشت فدرال رزرو، با ورشکستگی بانک سیلیکون‌ولی در ۱۹ اسفند ۱۴۰۱ (۱۰ مارس ۲۰۲۳)، سیرکل اعلام کرد نمی‌تواند ۳.۳ میلیارد دلار، حدود ۸٪ ذخیره‌ی یو‌اس‌دی‌سی، را از آن بانک بیرون بکشد و قیمت توکن در کف به ۰.۸۶ دلار رسید.

۲۱ اسفند (۱۲ مارس) فدرال رزرو و دیگر نهادهای آمریکایی برای حمایت از سپرده‌گذاران آن بانک وارد شدند. قیمت برگشت و سیرکل تا ۲۴ اسفند ۳.۸ میلیارد دلار یو‌اس‌دی‌سی را بازخرید کرد. ذخیره سر جایش بود، اما چند روز در دسترس نبود و قیمت در همین چند روز از یک دلار فاصله گرفت.

کسی که نمی‌تواند مستقیم از ناشر بازخرید کند، در چنین روزی فقط در بازار می‌فروشد، به همان قیمتی که بقیه زیر فشار ترس و طمع می‌فروشند. کاربر ایرانی تقریباً همیشه در همین جایگاه است.

مسدود شدن تتر برای کاربر ایرانی چه معنایی دارد؟

ناشر استیبل‌کوین متمرکز می‌تواند موجودی یک آدرس را در قرارداد هوشمند منجمد کند. طبق همان خبر ۶ مهر ۱۴۰۵، تتر سیاست مسدودسازی کیف‌پول‌هایش را با فهرست تحریم اوفک (OFAC)، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا، هم‌راستا کرده و آن را به کیف‌پول‌های بازار ثانویه‌ی داخل این فهرست هم رسانده است.

پس کنار ریسک ذخیره، این خطر هم هست که آدرس شما یا آدرس صرافی‌ای که از آن خریده‌اید روی فهرست برود. تتری که در کیف پول شخصی نگه می‌دارید از هک یا ورشکستگی صرافی در امان است، اما ناشر همچنان می‌تواند آن را مسدود کند. مقایسه‌ی جای نگهداری را در کیف پول سرد یا گرم ببینید.

پیش از نگه داشتن استیبل‌کوین چه چیزهایی را بررسی کنیم؟

• پشتوانه‌ی توکن چیست، ذخیره‌ی دلاری، وثیقه‌ی رمزارزی یا الگوریتم؟
• آخرین گزارش ذخیره کی منتشر شده، چه کسی آن را تهیه کرده و ماهانه است یا فصلی؟
• چه سهمی از ذخیره نقد و اوراق کوتاه‌مدت است و چه سهمی دارایی پرنوسان؟
• توکن روی کدام شبکه است و صرافی یا کیف پول مقصد همان شبکه را می‌پذیرد؟
• اگر کسی سود ثابت بالا روی استیبل‌کوین پیشنهاد می‌دهد، آن سود از کجا می‌آید؟
• همه‌ی پول بین معاملات‌تان پیش یک ناشر و یک صرافی است؟

جمع‌بندی

استیبل‌کوین برای مکث بین معاملات و جابه‌جایی پول ابزار خوبی است. هر بار که تتر یا یو‌اس‌دی‌سی نگه می‌دارید، به یک ناشر، یک ذخیره و یک نظام حقوقی اعتماد کرده‌اید. پیش از خرید بعدی، آخرین گزارش ذخیره‌ی ناشرش را باز کنید و ببینید چه سهمی از دارایی‌تان را به آن سپرده‌اید. اندازه‌ی این سهم سؤال تخصیص دارایی است.

سؤالات متداول

آیا تتر همان دلار است؟

نه. تتر ادعایی بر ذخیره‌ی یک شرکت خصوصی است که قیمتش معمولاً نزدیک یک دلار می‌ماند، اما ریسک ناشر و ریسک مسدود شدن دارد که اسکناس دلار ندارد.

کدام استیبل‌کوین بی‌خطر است؟

هیچ‌کدام. به جای پیدا کردن امن‌ترین، گزارش ذخیره را ببینید، پول را بین دو ناشر تقسیم کنید و مبلغ زیاد را مدت طولانی در استیبل‌کوین نگه ندارید.

دیپگ چقدر طول می‌کشد؟

به علتش بستگی دارد. دیپگ یو‌اس‌دی‌سی چند روز طول کشید چون ذخیره وجود داشت. UST هرگز برنگشت چون پشتوانه‌ای جز لونا نداشت.

نگه داشتن استیبل‌کوین سود دارد؟

خود توکن سودی به دارنده نمی‌دهد و درآمد ذخیره به ناشر می‌رسد. سودی که یک پلتفرم روی استیبل‌کوین می‌دهد از به کار گرفتن پول شما می‌آید و ریسک خودش را دارد.

منابع

۱. تتر از مسدودسازی نزدیک به ۵۵۰ میلیون دلار تتر مرتبط با ایران پشتیبانی کرده است — Tether، ۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶)

۲. گزارش فصل دوم ۲۰۲۶ تتر و وضعیت ذخایر — Tether، ۹ مرداد ۱۴۰۵ (۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶)

۳. شفافیت ذخایر یو‌اس‌دی‌سی — Circle، داده‌ی ۲ مهر ۱۴۰۵ (۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶)

۴. در سایه‌ی هجوم بانکی: درس‌های ورشکستگی بانک سیلیکون‌ولی برای استیبل‌کوین‌ها — فدرال رزرو آمریکا، ۲۶ آذر ۱۴۰۴ (۱۷ دسامبر ۲۰۲۵)

۵. شکایت کمیسیون بورس آمریکا علیه ترافورم‌لبز و دو کوون — کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC)، ۲۷ بهمن ۱۴۰۱ (۱۶ فوریه ۲۰۲۳)